Tuesday, March 11, 2008

Alain de Botton - "Η Αρχιτεκτονική της Ευτυχίας"

Ανεπιφύλακτα προτείνω σε αρχιτέκτονες και μη την έστω διαγώνια ανάγνωση του βιβλίου “H Αρχιτεκτονική της Ευτυχίας” του Alain de Botton. Μέσα στις σελίδες του βιβλίου μπορεί κανείς να βρει πατήματα για σκέψη και όμορφα λόγια για να περιγράψει τα κακώς ή καλώς κείμενα. Αναγνωρίζοντας το ρόλο της αρχιτεκτονικής στην καθημερινή ζωή, προτείνει μια νέα αντιμετώπιση, ενώ παράλληλα περιγράφει αυτές προηγούμενων καιρών, σε μια προσπάθεια να «εκπαιδεύσει» τους αναγνώστες στη θέαση και στην κριτική της αρχιτεκτονικής.


Παρακάτω παραθέτω ένα κομμάτι από το βιβλίο το οποίο προσωπικά με ταρακούνησε λιγάκι παραπάνω από άλλα. Δεν την ασπάστηκα ούτε την απέρριψα την άποψη που παρατίθεται αλλά σίγουρα θέλω να τη συζητήσω.

«Παρ’ όλο που τείνουμε να πιστεύουμε, τόσο στην αρχιτεκτονική όσο και στη λογοτεχνία, ότι ένα σημαντικό έργο πρέπει να είναι περίπλοκο, πολλά από τα κτίρια που μας γοητεύουν είναι απροσδόκητα απλά, ακόμη και επαναλαμβανόμενα ως προς το σχέδιό τους. Τα μαγευτικά σπίτια στο Bloomsbury ή οι πολυκατοικίες στο κεντρικό Παρίσι έχουν κατασκευαστεί σύμφωνα με ένα αμετάβλητο και ιδιαίτερα απλό μοτίβο που κάποτε προδιαγραφόταν στους εντυπωσιακούς δημοτικούς οικιστικούς κώδικες. Για ολόκληρες γενιές οι κώδικες αυτοί απέτρεπαν τη χρήση φαντασίας από την πλευρά των αρχιτεκτόνων˙ τους ανάγκαζαν να χρησιμοποιούν μια περιορισμένη ποικιλία αποδεκτών υλικών και σχημάτων και, όπως ο θεσμός του γάμου, περιόριζαν την επιλογή ώστε να επιτευχθεί η ικανοποίηση του ελέγχου.
Το γεγονός ότι οι οικιστικού κώδικες έχουν εξαφανιστεί από πολλές πόλεις μαζί με τα λιτά διατεταγμένα αλλά επαρκή κτίσματα μπορεί να αποδοθεί σε ένα διεστραμμένο δόγμα που κυριάρχησε στο αρχιτεκτονικό επάγγελμα κατά τη διάρκεια της ρομαντικής περιόδου: η πίστη στην απαραίτητη σύνδεση αρχιτεκτονικού μεγαλείου και πρωτοτυπίας. Κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, οι αρχιτέκτονες κατέληξαν να ανταμείβονται σύμφωνα με τη μοναδικότητα της δουλείας τους, με αποτέλεσμα η κατασκευή ενός νέου σπιτιού ή γραφείου με βάση κάποια οικεία φόρμα να αποτελεί γεγονός σχεδόν το ίδιο ευτελές με τη λογοκλοπή ενός μυθιστορήματος ή ενός ποιήματος.

Η έμφαση αυτή στην ατομική ικανότητα είχε το ακούσιο αποτέλεσμα να διαρρήξει τον προσεκτικά υφασμένο ιστό των πόλεων. «Δεν περνάει ούτε μέρα χωρίς να απαιτείται από τους αρχιτέκτονές μας να είναι πρωτότυποι και να εφευρίσκουν ένα νέο στιλ» παρατηρούσε ο John Ruskin το 1849, ζαλισμένος από την ξαφνική απώλεια της οπτικής αρμονίας. Τι θα μπορούσε να είναι πιο επιζήμιο, αναρωτήθηκε, από την πίστη, πως “μία νέα αρχιτεκτονική θα εφευρίσκεται από την αρχή κάθε φορά που χτίζουμε ένα πτωχοκομείο ή μια εκκλησία;” Πρότεινε η αρχιτεκτονική να αποτελεί έργο “μίας σχολής, έτσι ώστε από την αγροικία ως το ανάκτορο και από το παρεκκλήσι ως τη βασιλική κάθε χαρακτηριστικό της αρχιτεκτονικής του έθνους να είναι διαδεδομένο όσο ή γλώσσα ή το νόμισμά του”. Μισό αιώνα αργότερα και σε παρόμοιο ύφος, ο Adolf Loos έκανε έκκληση στους αρχιτέκτονες να αφήσουν στην άκρη τις ατομικές τους φιλοδοξίες για χάρη της συλλογικής συνοχής: “Η καλύτερη φόρμα υπάρχει ήδη και κανείς δε θα ‘πρεπε να φοβάται να τη χρησιμοποιήσει, ακόμη κι αν η βασική ιδέα προέρχεται από κάποιον άλλο. Δεν πρόκειται να μας δημοσιεύσει το Deutsche Kunst und Dekoration ούτε πρόκειται να γίνουμε καθηγητές εφαρμοσμένης τέχνης, αλλά θα έχουμε υπηρετήσει τους εαυτούς μας, την εποχή μας, το έθνος μας και την ανθρωπότητα στο μέγιστο των δυνατοτήτων μας”.

Λίγοι αρχιτέκτονες τον άκουσαν. Η ανάθεση της κατασκευής ενός σπιτιού ή ενός γραφείου παραμένει μια ευκαιρία για επανεξέταση ακόμη και των βασικών αρχών σχεδιασμού του πλαισίου ενός παραθύρου ή μιας εξώπορτας. Αλλά ένας αρχιτέκτονας με πρόθεση να κάνει κάτι διαφορετικό μπορεί τελικά να δημιουργήσει τα ίδια προβλήματα με έναν υπερεπινοητικό πιλότο ή γιατρό. Όσο σημαντική κι αν είναι η πρωτοτυπία σε ορισμένους κλάδους, ο περιορισμός και η προσκόλληση στη διαδικασία προβάλλουν ως οι πλέον σημαντικές αρετές σε πάρα πολλούς άλλους. Καθώς στρίβουμε στη γωνία ενός δρόμου, σπάνια ευχόμαστε να εκπλαγούμε από κάποια καινοτομία. Απαιτούμε συνέπεια από τα κτίρια μας, γιατί εμείς οι ίδιοι βρισκόμαστε συχνά στα πρόθυρα του αποπροσανατολισμού και του παροξυσμού. Έχουμε ανάγκη την πειθαρχία που προσφέρει η ομοιότητα, όπως ακριβώς τα παιδιά έχουν ανάγκη να πέφτουν για ύπνο σε συγκεκριμένη ώρα και να τρώνε οικείες, μαλακές τροφές. Αξιώνουμε από το περιβάλλον μας να ενεργεί ως φύλακας μιας ηρεμίας κι ενός προσανατολισμού που τα θεωρούμε επισφαλή. Οι αρχιτέκτονες που μας ωφελούν περισσότερο ίσως είναι εκείνοι που επιδεικνύοντας αρκετή γενναιοδωρία, αφήνουν στην άκρη τη διεκδίκηση του τίτλου της ευφυΐας προκειμένου να αφοσιωθούν στην κατασκευή κομψών αλλά ως επί το πλείστον τετριμμένων κουτιών. Η αρχιτεκτονική θα ‘πρεπε να έχει το σθένος και την ευγένεια να είναι ελαφρώς βαρετή».

4 comments:

Sophia said...

α! πολυ χαιρομαι που καποιος βρεθηκε να το γραψει αυτο! Και που το βρήκες ενδιαφέρον! Νομιζω θα πρεπε να μας το διαβάζουν και στη σχολη!

(Επίσης οπου βλεπω Adolf Loos ζωγραφίζω καρδουλες διπλα!)

IÖB said...

Meros 1/3:

Lypamai, alla akoma ki an epesa sth selida afthn kata tyxh psaxnontas gia alles plhrofories prepei na epemvw. Edw fainetai poly kala ena kairio provlhma oxi mono ths ellhnikhs arxitektonikhs, alla ths synolikhs neoellhnikhs nootropias.

To en logo anagnwsma etyxe na pesei sta xeria mou ws dwro kapoiou (profanws) asxetou me to thema syggenh. Kat'afton ton tropo, allwste, katalhgoun ola ta ligo-poly axrhsta vivlia stis vivliothikes newn arxitektonwn. Giati pws na ekshgiseis sth theia twra oti to mikro vivliaraki ths Taschen gia ton Gaudi h h seira Architecture Now den endiaferei (h' den tha'prepe na endiaferei) kanenan?... Etsi loipon kosmei gia logous evgeneias se mia gwnia kapoiou rafiou ths vivliothikhs mou kai o Alaid de Botton.

Prokeitai gia ena adiaforo anagnwsma pou ousiasthka apefthynetai se mh-arxitektones pou zhtoun ena genikologo pasalima tou thematos en'oso ekeinoi pasalivoun me th seira tous anthliako sta mpoutia tous sthn paralia. Kai akrivws afth thn anaggh kalyptoun (poly kala, den to arnoumai) ta perissotera erga tou all-round intellectual Alain de Botton pou prepei na exei ekdwsei vivlia kai exei na arthrografisei gia thematatologies apo filosofikh se epipedo ksanthias katinas mexri thn istoria tou rapanakiou.

IÖB said...

Meros 2/3:

Einai eksorgistiko na diavazei kaneis pws Arxitektones (oxi etoimoi, ennow sxetikoi me to thema) epikrotoun afth thn paparia. To antistoixo tha htan na protinei kaneis dhmosiws se foithtes psychologias to 'Eat Pray Love' ths Elizabeth Gilbert h' se foithtes ths kalwn texnwn na diavasoun Superman.
Ki afto th stigmh pou stous foithtes didontai ws panepisthmiaka syggrammata aristourghmatikes ekdwseis (- alhtheia, exete syneidhtopoihsei pws afto to dwro einai to ypshlotero agatho pou exei na prosferei mia koinwnia, dwrean vivlia, dwrean gnwsh?). Twra da, to xeimwna pou perasa pali apo thn Ellada agorasa th 'Diagwnio tou Le Corbusier' tou Tournikiwth. Nai men, o Tournikiwths ensternizetai polla idewdh tou metamonternismou sta opoia diafwno me ton anthrwpo, alla einai ena sovarotato episthmoniko syggramma ki eksw apo to periexomeno einai mia panemorfh ekdosh. To oti mpainoun lefta dhmosia gia na kalliergithei aisthitika mia nea genia arxitektonwn kat'afto ton tropo me sygginei kai me gemizei me deos.

Otan omws diavazw tetoiou eidous anarthseis se enan istotopo me kentriko aksona thn arxitektonikh - dhldh ena dhmosio vhma gia thn eksaplwsh politismou sxetika kai gyrw apo thn arxitektonikh - amfivallw gia to kata poso aftes oi shmantikes dhmokratikes katakthseis petyxainoun to stoxo tous sthn Ellada.

IÖB said...

Meros 3/3:

Kai ftanw etsi sto epimaxo thema pou sthn poragmatikothta thelw na thiksw.
Anaferw mia frash enos filou pou eipwthhke prosfata: "to provlhma me tous Germanous einai to oti kanoun kati mono an einai se thesh na to kanoun teleia kai me epaggelmatismo. Etsi xanetai pollh apo th dynamikh pou tha mporouse na exei h politismikh paragwgh tous"
E loipon, apantw pws to provlhma me tous Ellhnes einai to oti kanoun oloi adistakta o,ti goustroun (epaggelmaties kai erasitexnes) xwris kamia ntroph, xwris systolh h syneidhsh ths metriothtas tous (sthn kalhterh peristwsh). Ki ystera epidiwkoun kai thn oso to dynaton platyterh dhmosia provolh ths psyxopatheias tous, tetoia h megalomaneia pou dernoun thn proswpikothta tou mesou Ellhna. Dhmiourgeitai etsi enas oxetos, enas xeimarros apo skata pou kataklizoun enan neo anthrwpo pou kanei ta prwta deila tou vhmata sto pedio kai apokovetai apo ta pragmatika shmentika kai kala.

Kai s'afto to shmeio na anaferw pws milame panta gia taseis, oxi gia synola, den eimaste kai vasivouzoukoi ratsistes gia na tous tsouvaliazoume olous sto katw katw ths grafhs. Yparoun sthn Ellada arketoi proikismenoi arxitektones kai fwtismenes grafides pou tha eprepe na kentrizoun thn prosoxh mas ant'aftou tou aisxous pou kykloforei. Milaw edw sygekrimmena gia afto pou ekfrazei o karagiozhs pou exei stisei ena site onomati "arxitektones" me mavro fonto gia na kourazei ta matia (les kai den exei akousei pote sth zwh tou th leksh typografia) kai me enarkthria fwtografia ths fatses ekeinou kai ths pareas tou (san antipathhs narkissos pop-star) epeksergasmenes asxhma kai viasthka (san prwtoeths pou xtes tou deiksane to koumpaki 'filter' sto Photoshop) kai kanei kai vivliokrhtikes (san gnhsia, imhmathh, ntopia pswnara). Den syneidhtopoieite pws me tetoiou eidous kinhseis kako kanete sthn texnh me thn opoia ypotithetai pws asxoleiste kai pou ypotithetai pws agapate?

Den tha sxoliasw kan thn apantish ths 'Sophia'. To na akouw kapoia tyxousa na anakoinwnei pws amavlwnei me diakosmhseis to onoma tou megalou daskalou pou afierwse th zwh tou palevontas kata ths diakosmhtikhs antilipshs sthn arxitektonikh me gemizei orgh kai thlipsh, alla apo th stigmh pou yparxoun blog tou parontos epipedou ti eidos koinou perimenei kaneis na'xei?...

-----------------------
Mias kai den exw logariasmo anaggazwmai na anarthsw to sxolio mou me logariasmo enos tmhmatos ths sxolhs mou. An kapoios epithymei na syzhtisoume to thema onomazwmai Aggelos, spoudazw arxitektonikh sth Germania kai to e-mail mou einai: artloving86@yahoo.com